In Nederland kennen wij vrijheid van onderwijs. Scholen mogen zelf bepalen hoe ze hun onderwijs inrichten, mits zij voldoen aan de (minimale) eisen die de wet hen voorschrijft. Als een school naast erkenning ook in aanmerking wil komen voor bekostiging, dan gelden er aanvullende voorwaarden. Een van de belangrijkste daarvan is dat je je als school openstelt voor toezicht van de Onderwijsinspectie. Dit betekent feitelijk dat je verantwoording dient af te leggen over hetgeen je doet en inzichtelijk maakt wat de leeropbrengsten zijn. Deze verantwoordingsplicht, met bijbehorende volgsystemen en inspectiebezoeken, wordt door veel scholen ervaren als een administratieve belasting die afleidt van de primaire taak: onderwijs geven aan kinderen.

Triband Verantwoorden, ook wel Pedagogisch Verantwoorden genoemd, is een instrument dat evalueren en verantwoorden tot een verrijking maakt van het onderwijs. Kinderen die via presentaties en werkjes en gesprekken met ouders mogen laten zien wat ze hebben geleerd, kerndoelen die omgevormd tot uitdagingen de motivatie van kinderen versterken, leerkrachten die zelf instrumenten ontwerpen om de sociale ontwikkeling van kinderen te laten zien; dit alles zijn ervaringen die met de introductie van Triband Verantwoorden in een school op gang worden gebracht.

Triband Verantwoorden is ontwikkeld om verantwoording af te kunnen leggen over de opbrengst van het onderwijs, op basis van de landelijke normen, de waarden van de school en de ontwikkeling van het kind. Leeropbrengsten zijn volgens deze methode meer dan alleen cognitieve vaardigheden; het is het geheel van weten, doen, samenleven en zijn van kinderen.

Triband Verantwoorden is een Matrix die de ‘scores’ die kinderen voor een citotoets halen ‘op zijn plek zet’. Die plek is beperkt in de 9 vakjes tellende matrix van het waartoe. Waartoe onderwijs dient en dus wat er van het primaire proces verantwoord moet worden, is veel ruimer dan alleen het rekenen en de taal die door de cito (of andere COTAN genormeerde toets) wordt gemeten.

 

Drie golflengtes: omgeving

Bij Triband Verantwoorden vindt de verantwoording van leeropbrengsten op drie golflengtes plaats (vandaar de naam Triband):

  1. De golflengte van de externe standaarden. Dit betreft hetgeen alle kinderen in Nederland (wettelijk) moeten kennen en kunnen. De scores en metingen kunnen landelijk worden vergeleken;
  2. De golflengte van de eigen school of de eigen groep. Wat kun je zeggen over de ontwikkeling van een kind ten opzichte van leeftijdgenootjes of kinderen met dezelfde interesse binnen de eigen school? Zijn er trends waar te nemen en hoe zijn data te verklaren vanuit het gevoerde onderwijsconcept?;
  3. De golflengte van het individuele kind. Wat kun je zeggen over de ontwikkeling van het unieke kind ten opzichte van zichzelf? Wat laat deze zien als het gaat om weten, doen, samenleven en zijn?

 

Drie domeinen: inhoud

Op elk van deze golflengtes kan een school verantwoording afleggen. Maar waarover leg je dan precies verantwoording af? Daarvoor is gekeken naar de aspecten die bepalen of onderwijs als goed te kwalificeren valt. Deze aspecten schaart Gert Biesta onder drie ontwikkeldomeinen: Kwalificatie, Socialisatie en Subjectwording.

Dit zijn de drie domeinen waarop de ontwikkeling van een kind zich afspeelt en waarin de school een rol speelt. Bij Kwalificatie gaat het om kennis en vaardigheden die een kind in staat stellen iets te doen (bijvoorbeeld rekenen); bij Socialisatie gaat het om de manier waarop een kind zich verhoudt tot de groep, of -in het groot- tot de maatschappij: hoe wordt het kind deel van tradities en gebruiken?; bij Subjectwording (ook wel Persoonsvorming genoemd) draait het om de ontwikkeling tot uniek individu: hoe wordt het kind zichzelf?

 

De verantwoordingsmatrix

Onderdeel van Triband Verantwoorden is de verantwoordingsmatrix. De verantwoordingsmatrix schematiseert op overzichtelijke wijze de leeropbrengst van kinderen op basis van de landelijke normen, de waarden van de school én de ontwikkeling van de kinderen. In de matrix vinden we drie golflengtes en drie ontwikkeldomeinen terug. Het mooie van deze tool is dat snel inzichtelijk wordt op welke manier en met welke instrumenten een school de ontwikkeling van de kinderen inzichtelijk en verifieerbaar maakt.

Bekijk de Verantwoordingsmatrix